داروهای مشتق از پلاسما؛ گلوگاه پنهان امنیت دارویی ایران

به گزارش نبض سلامت، فرآورده‌های مشتق از پلاسما یکی از بخش‌های حساس زنجیره تأمین داروی کشور محسوب می‌شوند؛ داروهایی که استمرار دسترسی به آنها برای برخی بیماران حیاتی است و هرگونه اختلال در تأمین می‌تواند مستقیماً روند درمان را تحت تأثیر قرار دهد.

براساس آمارهای ارائه‌شده، از حدود یک میلیارد دلار واردات محصولات نهایی دارویی، نزدیک به ۲۰۰ میلیون دلار مربوط به فرآورده‌های مشتق از پلاسماست؛ رقمی که نشان می‌دهد این محصولات علاوه بر اهمیت درمانی، سهم قابل توجهی از منابع ارزی واردات دارو را نیز به خود اختصاص می‌دهند.

محدود بودن مبادی واردات، یک نقطه آسیب‌پذیر

بخش قابل توجهی از فرآورده‌های مشتق از پلاسما طی سال‌های گذشته از کشورهای اروپایی تأمین شده است. تمرکز تأمین از تعداد محدودی مبدأ، در شرایط بروز مشکلات بانکی، انتقال ارز، تجارت خارجی یا حمل‌ونقل می‌تواند زنجیره تأمین این داروها را آسیب‌پذیر کند.

حتی در شرایطی که واردات دارو مستقیماً مشمول محدودیت نباشد، مشکلات انتقال پول، بیمه محموله، حمل‌ونقل و ترخیص می‌تواند زمان دسترسی به دارو را افزایش دهد.

از همین رو، تنوع‌بخشی به مبادی واردات یکی از راهکارهای کاهش ریسک عنوان شده است. کشورهایی که ظرفیت تولید فرآورده‌های مشتق از پلاسما و امکان همکاری تجاری پایدار دارند، می‌توانند در سبد تأمین قرار گیرند.

چین نیز به دلیل ظرفیت تولید دارویی می‌تواند یکی از گزینه‌ها باشد؛ البته انتخاب هر مبدأ جدید باید براساس کیفیت محصول، استانداردهای تولید، سابقه شرکت، پایداری عرضه و تأیید نهادهای دارویی انجام شود.

تولید داخلی؛ راهبردی برای کاهش وابستگی

در کنار تنوع‌بخشی به واردات، افزایش ظرفیت تولید و پالایش پلاسما در داخل کشور یکی از راهکارهای بلندمدت برای کاهش آسیب‌پذیری این حوزه است.

ایران امکان تأمین پلاسما به‌عنوان ماده اولیه را در داخل دارد و ظرفیت‌های علمی و فنی برای پالایش و تولید فرآورده‌های مشتق از پلاسما نیز ایجاد شده است؛ با این حال، محدودیت ظرفیت تولید و پالایش موجب شده بخشی از نیاز کشور همچنان از طریق واردات تأمین شود.

بنابراین حذف کامل واردات در کوتاه‌مدت واقع‌بینانه نیست و افزایش تدریجی ظرفیت تولید داخلی باید همزمان با حفظ و متنوع‌سازی مسیرهای وارداتی دنبال شود.

قیمت‌گذاری و سیاست ارزی بر توسعه تولید اثر می‌گذارد

افزایش ظرفیت پالایش و تولید این فرآورده‌ها نیازمند سرمایه‌گذاری قابل توجه، فناوری، تأمین پایدار ماده اولیه و امکان بازگشت سرمایه است.

اگر سیاست‌های قیمت‌گذاری و ارزی به‌گونه‌ای باشد که تولید داخلی توان رقابت اقتصادی با محصول وارداتی را نداشته باشد، انگیزه سرمایه‌گذاری و توسعه ظرفیت تولید نیز کاهش پیدا می‌کند.

از سوی دیگر، نحوه تخصیص ارز به واردات می‌تواند بر رقابت میان محصول داخلی و خارجی اثرگذار باشد. بر همین اساس، سیاست ارزی این حوزه باید به‌گونه‌ای طراحی شود که در نهایت به دسترسی پایدار بیمار به دارو و تقویت امنیت دارویی منجر شود.

ذخیره استراتژیک برای جلوگیری از کمبودهای ناگهانی

ایجاد ذخیره استراتژیک برای فرآورده‌های حیاتی مشتق از پلاسما نیز از دیگر راهکارهای مطرح‌شده است. در شرایطی که واردات یک دارو به فرآیندهای طولانی خرید، انتقال ارز و حمل‌ونقل وابسته است، ذخیره مشخص و مبتنی بر الگوی مصرف می‌تواند مانع تبدیل یک اختلال کوتاه‌مدت به کمبود فوری شود.

در کنار آن، پایش مستمر موجودی و ایجاد سازوکار هشدار زودهنگام برای داروهایی که ذخایر آنها رو به کاهش است، می‌تواند امکان مداخله پیش از بروز کمبود در بازار را فراهم کند.

امنیت دارویی فراتر از خودکفایی است

کاهش ریسک تأمین فرآورده‌های مشتق از پلاسما نیازمند مجموعه‌ای از اقدامات همزمان است؛ افزایش ظرفیت تولید و پالایش داخلی، تنوع‌بخشی به مبادی واردات، ایجاد ذخایر استراتژیک، پیش‌بینی سازوکارهای ارزی پایدار و اصلاح سیاست‌های قیمت‌گذاری از مهم‌ترین این اقدامات هستند.

امنیت دارویی صرفاً با افزایش درصد تولید داخل محقق نمی‌شود. وابستگی مواد اولیه به یک مبدأ خارجی یا اتکا به تعداد محدودی تأمین‌کننده نیز می‌تواند زنجیره دارو را در شرایط بحرانی آسیب‌پذیر کند.

فرآورده‌های مشتق از پلاسما نمونه روشنی از این مسئله‌اند؛ محصولاتی با ارزبری بالا و اهمیت درمانی جدی که کمبود آنها می‌تواند مستقیماً بیماران را تحت تأثیر قرار دهد. از این منظر، کاهش آسیب‌پذیری زنجیره تأمین این داروها نه فقط یک مسئله اقتصادی، بلکه بخشی از امنیت سلامت کشور است.