زیرمیزی؛ از شکاف تعرفه‌ای تا مطالبه وجه خارج از تعرفه
درمان با پول زور؛ ۶ هزار پرونده اضافه‌دریافتی پزشکان در یک سال
سال گذشته حدود ۶ هزار پرونده با موضوع اضافه‌دریافتی پزشکان یا آنچه در عرف به «زیرمیزی» شناخته می‌شود، تشکیل شده که از این تعداد، ۱۳۰۰ پرونده برای رسیدگی به سازمان تعزیرات حکومتی ارجاع شده است؛ آماری که بار دیگر موضوع دریافت وجه خارج از تعرفه و چالش‌های نظارت بر رابطه مالی پزشک و بیمار را در کانون توجه قرار داده است.
به گزارش نبض سلامت، دریافت وجه خارج از تعرفه مصوب، علاوه بر تحمیل هزینه مضاعف به بیمار، می‌تواند اعتماد میان بیمار و ارائه‌دهنده خدمت را تحت تأثیر قرار دهد. در عین حال، مسئولان نظام پزشکی بر ضرورت تفکیک میان تخلفات معدودی از پزشکان و عملکرد اکثریت جامعه پزشکی تأکید دارند.
۱۳۰۰ پرونده؛ کمتر از نیم درصد جامعه پزشکی
دکتر فرشید بسطامی، معاون فنی و نظارت نظام پزشکی تهران، با اشاره به آمار پرونده‌های تشکیل‌شده، گفته است: ۱۳۰۰ پرونده ارجاع‌شده به تعزیرات حتی نیم درصد جامعه پزشکی را نیز شامل نمی‌شود و در کنار برخورد با متخلفان باید عملکرد پزشکان زحمتکش و متعهد نیز مورد توجه قرار گیرد.
وی همچنین تأکید کرده است که برای دریافت خدمات درمانی، ضرورتی برای مراجعه به پزشکی که مطالبه وجه خارج از تعرفه دارد وجود ندارد و بیماران می‌توانند پزشک دیگری را برای درمان انتخاب کنند.
شکاف تعرفه و هزینه‌های واقعی درمان
بسطامی، یکی از زمینه‌های شکل‌گیری اضافه‌دریافتی را فاصله میان تعرفه‌های مصوب و واقعیت اقتصادی حاکم بر نظام سلامت عنوان کرده است.
به گفته او، افزایش هزینه‌ها، نرخ ارز و تورم در شرایطی رخ می‌دهد که تعرفه‌های پزشکی تا پایان سال ثابت می‌مانند و در نتیجه ممکن است با هزینه‌های واقعی ارائه خدمات درمانی همخوانی نداشته باشند. با این حال، این شکاف اقتصادی نمی‌تواند توجیهی برای دریافت وجه خارج از تعرفه باشد.
وقتی زیرمیزی بدون سند می‌ماند
معاون فنی و نظارت نظام پزشکی تهران درباره نحوه ثبت شکایت نیز سامانه ۱۹۰ وزارت بهداشت را یکی از سریع‌ترین مسیرهای پیگیری معرفی کرده و بر ضرورت ارائه مستندات تأکید کرده است.
به گفته بسطامی، در برخی موارد، مبالغ خارج از تعرفه به شکل ارز یا سکه مطالبه یا دریافت می‌شود که اثبات تخلف را دشوارتر می‌کند؛ به‌ویژه در شرایطی که بیمار هنگام انجام یک اقدام درمانی یا جراحی، امکان ثبت و جمع‌آوری مستندات را ندارد.
این مسئله می‌تواند یکی از چالش‌های جدی در فرآیند رسیدگی به شکایات باشد؛ چراکه بیمار ممکن است در شرایط بحرانی، به‌ویژه حین یک عمل جراحی، امکان مقاومت یا پیگیری فوری مطالبه مالی خارج از تعرفه را نداشته باشد.
مجازات اضافه‌دریافتی پزشکان چیست؟
بر اساس توضیحات ارائه‌شده، برخورد با تخلفات اضافه‌دریافتی در دو مسیر انتظامی و تعزیراتی دنبال می‌شود.
در سازمان نظام پزشکی، بسته به میزان و تکرار تخلف، مجازات‌های انتظامی از توبیخ کتبی، درج در پرونده و اعلام در مراجع مربوط آغاز می‌شود و در موارد شدیدتر می‌تواند به محرومیت از طبابت در شهر محل سکونت یا حتی سراسر کشور برای مدت یک تا سه سال منجر شود.
در سازمان تعزیرات حکومتی نیز برای متخلفان، جریمه‌ای معادل دو تا ۵۰ برابر مبلغ اضافه‌دریافتی پیش‌بینی شده است.
مسیرهای پیگیری شکایت
بیماران در صورت مواجهه با مطالبه وجه خارج از تعرفه می‌توانند از مسیرهای زیر موضوع را پیگیری کنند:
۱. سامانه ۱۹۰ وزارت بهداشت
۲. مراجعه به ادارات نظارت بر درمان دانشگاه‌های علوم پزشکی
۳. مکاتبه با مرکز نظارت و اعتباربخشی امور درمان وزارت بهداشت
۴. مراجعه به بخش انتظامی سازمان نظام پزشکی
سهم پزشک از هزینه درمان چقدر است؟
دکتر رضا لاری‌پور، سخنگوی سازمان نظام پزشکی، نیز پیش‌تر درباره ریشه‌های شکل‌گیری زیرمیزی، به موضوع تعرفه‌گذاری خدمات پزشکی و افزایش هزینه‌های درمان اشاره کرده بود.
به گفته لاری‌پور، تعرفه‌گذاری خدمات پزشکی در سال‌های گذشته به‌درستی انجام نشده و این مسئله در کنار افزایش هزینه‌ها، در شکل‌گیری پدیده‌هایی مانند زیرمیزی مؤثر بوده است.
وی با اشاره به ساختار هزینه‌های بیمارستانی گفته بود که در گذشته حدود ۵۰ درصد صورتحساب بیمارستانی مربوط به پزشک و ۵۰ درصد مربوط به سایر هزینه‌ها، دارو و هتلینگ بود، اما امروز سهم پزشک از هزینه یک عمل جراحی در بیمارستان‌های دولتی و خصوصی به کمتر از ۷ درصد رسیده است.
بر اساس این اظهارات، حدود ۹۳ درصد هزینه پرداختی بیمار به بخش‌هایی همچون هتلینگ، تجهیزات و دارو مربوط می‌شود؛ هزینه‌هایی که با افزایش تورم و نرخ ارز، فشار بیشتری بر بیمار وارد می‌کنند.
لاری‌پور در عین حال دریافت هرگونه وجه خارج از تعرفه از بیمار را قابل توجیه ندانسته و تأکید کرده بود که مطالبه بخش قابل توجهی از جامعه پزشکی، حذف رابطه مالی مستقیم میان پزشک و بیمار است.
اگرچه آمار پرونده‌های اضافه‌دریافتی نشان می‌دهد این تخلف در بخشی از جامعه پزشکی همچنان وجود دارد، اما اظهارات مسئولان نظام پزشکی نشان می‌دهد مسئله را نمی‌توان صرفاً به رفتار فردی پزشکان محدود کرد
از یک سو، دریافت وجه خارج از تعرفه باید از مسیرهای قانونی مورد رسیدگی قرار گیرد و بیمار نباید برای دسترسی به خدمت درمانی با مطالبه مالی غیرقانونی مواجه شود؛ از سوی دیگر، اصلاح نظام تعرفه‌گذاری، تناسب تعرفه‌ها با هزینه‌های واقعی ارائه خدمت و کاهش یا حذف رابطه مالی مستقیم پزشک و بیمار، از جمله موضوعاتی است که می‌تواند در پیشگیری از شکل‌گیری چنین تخلفاتی مورد توجه سیاست‌گذاران سلامت قرار گیرد
خبرهای مرتبط
هشدار عضو شورای عالی نظام پزشکی درباره گسترش فعالیت پزشک‌نماها؛ ضرورت برخورد هماهنگ با مداخلات غیرمجاز
عضو شورای عالی سازمان نظام پزشکی با هشدار نسبت به پیامدهای فعالیت افراد فاقد صلاحیت در حوزه سلامت، خواستار همکاری دستگاه قضایی، پلیس، وزارت بهداشت و سازمان نظام پزشکی برای مقابله با مداخلات غیرمجاز شد و تأکید کرد: برخوردهای مقطعی و پراکنده برای مهار این پدیده کافی نیست.
دکتر بهمن صبور: بحران نقدینگی و تضعیف بخش خصوصی، داروخانه‌ها را با چالش جدی مواجه کرده است
قائم‌مقام رئیس هیئت‌مدیره سازمان نظام پزشکی تهران بزرگ، با انتقاد از تداوم مطالبات معوق داروخانه‌ها، اختلال در سامانه‌های دارویی، گسترش تصدی‌گری دولت و کاهش مارژین داروخانه‌ها، خواستار اصلاح سیاست‌های حوزه دارو و استفاده از ظرفیت بخش خصوصی در زنجیره تأمین و توزیع دارو شد.
درخواست سازمان نظام پزشکی از نهادهای بین‌المللی برای تضمین دسترسی ایمن به دارو و تجهیزات پزشکی
رئیس‌کل سازمان نظام پزشکی جمهوری اسلامی ایران در نامه‌ای خطاب به مسئولان سازمان جهانی بهداشت، کمیته بین‌المللی صلیب سرخ و انجمن جهانی پزشکی، نسبت به پیامدهای محدودیت دسترسی بیماران به دارو و تجهیزات پزشکی هشدار داد و خواستار اقدام فوری این نهادها برای حفاظت از مراکز درمانی و تضمین مسیرهای امن انتقال محموله‌های پزشکی شد.