کمبود و گرانی داروهای اعصاب و روان؛ چالش جدی در دسترسی بیماران به درمان
افزایش قیمت و کمبود برخی داروهای اعصاب و روان، در کنار محدودیت خدمات تخصصی روان‌پزشکی، نگرانی‌ها درباره دسترسی بیماران به درمان را افزایش داده است.
به گزارش نبض سلامت، مشکلات تأمین داروهای اعصاب و روان در شرایطی تشدید شده که نظام سلامت کشور با افزایش نیاز به خدمات روان‌پزشکی و محدودیت زیرساخت‌های درمانی مواجه است.
بررسی‌های منتشرشده نشان می‌دهد کمبود برخی داروها، افزایش هزینه‌های درمان و مشکلات دسترسی به خدمات تخصصی، به چالش‌هایی هم‌زمان برای بیماران و ارائه‌دهندگان خدمات سلامت تبدیل شده‌اند.
رئیس سازمان غذا و دارو، مشکلات انتقال مواد اولیه از هند و تغییر نرخ ارز را از عوامل مؤثر بر وضعیت بازار دارو عنوان کرده و انجمن علمی روان‌پزشکان ایران نیز نسبت به تشدید کمبودها و کاهش توان خرید بیماران هشدار داده است.
غربالگری ۳ میلیون و ۲۰۰ هزار نفر از نظر سلامت روان
دکتر محمدرضا شالبافان، روان‌پزشک و مدیر دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت، با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای ارزیابی وضعیت سلامت روان جامعه پس از جنگ اظهار داشت: نتایج بررسی‌های اولیه نشان می‌دهد حدود ۱۰ درصد جمعیت مورد بررسی دارای علائم اولیه اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) بوده‌اند.
وی توضیح داد: این میزان با توجه به شدت مواجهه افراد با حوادث آسیب‌زا متفاوت است و در میان افرادی که در نزدیکی محل حادثه حضور داشته‌اند، منازلشان آسیب دیده یا اعضای خانواده خود را از دست داده‌اند، ممکن است به حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد برسد. با این حال، این یافته‌ها مقدماتی هستند و برای نتیجه‌گیری دقیق به مطالعات بیشتری نیاز دارند.
شالبافان با اشاره به گسترش برنامه غربالگری اختلال استرس پس از سانحه در کشور افزود: این برنامه که ابتدا در مناطق بیشتر آسیب‌دیده از جنگ اجرا می‌شد، اکنون در سطح کشور دنبال می‌شود و مراجعه‌کنندگان به مراکز جامع سلامت، علاوه بر اضطراب، افسردگی و افکار خودآسیب‌رسان، از نظر علائم اختلال استرس پس از سانحه نیز ارزیابی می‌شوند.
به گفته وی، تاکنون حدود ۳ میلیون و ۲۰۰ هزار نفر در مناطق مختلف کشور غربالگری شده‌اند.
مدیر دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت همچنین به نتایج آخرین مطالعه رسمی سلامت روان کشور اشاره کرد که بر اساس آن، شیوع اختلالات روان‌پزشکی در سال ۱۴۰۱ حدود ۲۵.۱ درصد گزارش شده و افسردگی و اختلالات اضطرابی بیشترین فراوانی را داشته‌اند.
وی درباره ظرفیت‌های ارائه خدمات سلامت روان در کشور توضیح داد: در حال حاضر حدود ۳۴۰۰ روان‌شناس در مراکز جامع سلامت، ۱۴۸ مرکز سراج با حضور روان‌پزشک، روان‌شناس و مددکار اجتماعی و همچنین خط ۱۹۰ با همکاری ۷۰۰ روان‌شناس در حال ارائه خدمات هستند.
در این ساختار، خدمات سرپایی و دارودرمانی در مراکز جامع سلامت ارائه می‌شود و بیماران نیازمند خدمات تخصصی به مراکز سراج ارجاع داده می‌شوند. با این حال، برخی بیماران به خدمات تخصصی‌تر و بستری در مراکز درمانی نیاز دارند.
تغییر نرخ ارز و اختلال در انتقال مواد اولیه داروهای اعصاب و روان
دکتر مهدی پیرصالحی، معاون وزیر بهداشت و رئیس سازمان غذا و دارو، با اشاره به تأثیر شرایط اقتصادی و تغییر نرخ ارز بر قیمت دارو اظهار داشت: دارو نیز مانند سایر کالاها از تورم و نوسانات ارزی تأثیر می‌پذیرد و تبدیل ارز بسیاری از داروها از نرخ ترجیحی به غیرترجیحی، در افزایش قیمت آن‌ها نقش داشته است.
وی با اشاره به تغییر نرخ ارز از ۲۸ هزار تومان به ۱۷۰ هزار تومان، این تغییر را یکی از عوامل افزایش قیمت داروها عنوان کرد.
رئیس سازمان غذا و دارو درباره دلایل کمبود و گرانی داروهای اعصاب و روان توضیح داد: مواد اولیه این گروه از داروها عمدتاً از هند تأمین می‌شود و به دلیل قرار داشتن این فرآورده‌ها در گروه داروهای تحت کنترل، حمل‌ونقل آن‌ها تابع ضوابط و نظارت‌های ویژه است.
پیرصالحی افزود: از زمان آغاز تحریم‌های جدید، انتقال این مواد اولیه با اختلال مواجه شده و همین مسئله موجب شده است کمبود و گرانی داروهای اعصاب و روان در کشور محسوس‌تر شود.
وی درباره فشار اقتصادی ناشی از افزایش قیمت دارو بر بیماران اظهار داشت: بسیاری از داروهای ژنریک در کشور تأمین می‌شوند و تحت پوشش بیمه قرار دارند؛ بنابراین هزینه آن‌ها برای بیماران چندان قابل‌توجه نیست.
رئیس سازمان غذا و دارو در عین حال تأکید کرد: افزایش قیمت داروهای برند که تحت پوشش بیمه قرار ندارند، می‌تواند فشار اقتصادی قابل‌توجهی به بیماران وارد کند. به گفته وی، استفاده از داروهای ژنریک و مشابه داخلی موجود می‌تواند در رفع بخشی از مشکلات تأمین و هزینه درمان مؤثر باشد.
هشدار انجمن روان‌پزشکان درباره تشدید کمبود دارو
در مقابل، انجمن علمی روان‌پزشکان ایران نسبت به وضعیت تأمین داروهای مورد نیاز بیماران اعصاب و روان ابراز نگرانی کرده است.
دکتر امیرحسین جلالی‌ندوشن، سخنگوی این انجمن، با اشاره به سابقه کمبود داروهای روان‌پزشکی در کشور اعلام کرده است: مشکلات تأمین برخی از این داروها پیش از جنگ نیز وجود داشته و انجمن در مقاطع مختلف، موارد کمبود را به مسئولان گزارش کرده است.
وی با اشاره به گزارش‌های دریافتی انجمن تأکید کرد: کمبود دارو در ماه‌های اخیر گسترده‌تر و نگران‌کننده‌تر شده است؛ با این حال، کمبود به معنای نایاب شدن تمام داروها نیست و وضعیت باید بر اساس نوع دارو، شکل دارویی و میزان دسترسی بیماران در مناطق مختلف کشور بررسی شود.
جلالی‌ندوشن توضیح داد: ممکن است یک دارو در بخشی از شبکه تأمین موجود باشد، اما بیمار در منطقه محل سکونت خود امکان تهیه آن را نداشته باشد. بنابراین، موجودی دارو در زنجیره تأمین لزوماً به معنای دسترسی به‌موقع بیمار به داروی مورد نیاز نیست.
سخنگوی انجمن علمی روان‌پزشکان ایران همچنین کاهش قدرت خرید بیماران را یکی دیگر از چالش‌های جدی درمان عنوان کرد و افزود: حتی در مواردی که دارو در بازار موجود است، ممکن است بیمار توان پرداخت هزینه آن را نداشته باشد.
وی با اشاره به پوشش ناکافی بیمه‌ای برخی داروهای مورد استفاده بیماران روان‌پزشکی خاطرنشان کرد: افزایش قیمت داروهای فاقد پوشش بیمه‌ای، مشکلات مالی بیماران را تشدید کرده است.
به گفته جلالی‌ندوشن، در برخی موارد بیماران به دلیل هزینه‌های درمان درخواست استفاده از داروهای ارزان‌تر دارند و گاهی نیز پزشک به دلیل نبود داروی مورد نظر یا ناتوانی بیمار در تأمین هزینه آن، ناچار می‌شود از انتخاب درمانی مطلوب خود صرف‌نظر کند.
کمبود تخت‌های روان‌پزشکی و ضرورت توسعه خدمات تخصصی
در کنار مشکلات تأمین دارو، کمبود زیرساخت‌های تخصصی روان‌پزشکی نیز از چالش‌های نظام سلامت کشور به شمار می‌رود.
دکتر محمدرضا شالبافان با اشاره به وضعیت تخت‌های بستری روان‌پزشکی معتقد است: حداقل ۱۰ درصد تخت‌های بیمارستانی باید به خدمات روان‌پزشکی اختصاص یابد.
وزیر بهداشت نیز پیش‌تر، در خردادماه سال جاری، بدون ارائه آمار مشخص از تعداد تخت‌های موجود، بر کمبود ظرفیت بستری بیماران روان‌پزشکی تأکید کرده و خواستار توسعه کمی و کیفی خدمات این حوزه شده بود.
بر اساس مسائل مطرح‌شده در این گزارش، تکمیل زنجیره خدمات سلامت روان از مراکز جامع سلامت و مراکز سراج تا خدمات تخصصی بیمارستانی و مراکز توانبخشی، از نیازهای اساسی نظام سلامت است.
هم‌زمانی افزایش نیاز به خدمات سلامت روان با مشکلات تأمین دارو، محدودیت پوشش بیمه‌ای و کمبود ظرفیت‌های تخصصی درمان، ضرورت توجه بیشتر به دسترسی بیماران به خدمات روان‌پزشکی و استمرار درمان را برجسته کرده است.
خبرهای مرتبط
هشدار سازمان غذا و دارو درباره بازار سیاه واکسن آنفلوآنزا؛ قیمت رسمی داروخانه‌ای زیر ۲ میلیون تومان
سخنگوی سازمان غذا و دارو با هشدار نسبت به عرضه واکسن آنفلوآنزا در فضای مجازی و بازارهای غیررسمی، اعلام کرد: قیمت رسمی واکسن‌های داروخانه‌ای با وجود ارقام چندمیلیونی مطرح‌شده در برخی منابع، کمتر از ۲ میلیون تومان است؛ در همین حال، تغییر سویه‌های ویروس و اختلال در تولید جهانی، تأمین واکسن در سال جاری را با تأخیر مواجه کرده است.
افزایش قیمت دارو و عقب‌ماندگی بیمه‌ها؛ سهم بیشتری از هزینه درمان بر دوش مردم
افزایش هزینه‌های تولید و حمل‌ونقل، تغییر سیاست‌های ارزی و تأخیر طولانی در پرداخت مطالبات صنعت دارو، قیمت دارو را تحت فشار قرار داده است؛ در شرایطی که به گفته فعالان حوزه سلامت، رشد اعتبارات بیمه‌ای متناسب با افزایش قیمت‌ها نبوده و نتیجه آن افزایش پرداخت از جیب بیماران است.
بدهی‌های نظام سلامت چرا مهار نمی‌شود؟ ۷۷ همت مطالبه داروخانه‌ها از بیمه‌ها و هدفمندی
انباشت بدهی بیمه‌ها به مراکز درمانی و داروخانه‌ها به یکی از گره‌های اصلی اقتصاد سلامت تبدیل شده است؛ در حالی که مطالبات داروخانه‌ها از بیمه‌های پایه و سازمان هدفمندی تا پایان مرداد به ۷۷ هزار میلیارد تومان رسیده، کارشناسان معتقدند تزریق مقطعی منابع به‌تنهایی قادر به حل این بحران نیست و ناترازی منابع و مصارف، توسعه خدمات بدون پشتوانه مالی و ضعف در مدیریت هزینه‌ها نیازمند اصلاحات ساختاری است.