کاهش تراکم استخوان در ۱۵ درصد بیماران مبتلا به HIV؛ یافته‌های یک پژوهش ایرانی

به گزارش نبض سلامت، نتایج یک پژوهش مقطعی در ایران نشان می‌دهد کاهش تراکم معدنی استخوان می‌تواند یکی از مسائل مهم و کمتر مورد توجه در مراقبت از افراد مبتلا به ویروس نقص ایمنی انسانی (HIV) باشد؛ موضوعی که با توجه به افزایش دسترسی به درمان‌های ضدویروسی و بهبود طول عمر بیماران، اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

این مطالعه با هدف بررسی وضعیت تراکم معدنی استخوان (BMD) و شناسایی عوامل مرتبط با کاهش آن در افراد ۳۰ تا ۵۰ ساله مبتلا به HIV که تحت درمان ضدرتروویروسی (ART) قرار داشتند، انجام شد.

کاهش تراکم استخوان در ستون فقرات کمری شایع‌تر بود

در این پژوهش، اطلاعات ۸۰ فرد مبتلا به HIV با میانگین سنی ۴۱.۱ سال بررسی شد که ۶۰.۴ درصد آنان مرد بودند. تمامی شرکت‌کنندگان دست‌کم شش ماه تحت درمان ضدرتروویروسی قرار داشتند.

تراکم معدنی استخوان این افراد با استفاده از روش سنجش جذب‌سنجی اشعه ایکس با انرژی دوگانه (DXA) در سه ناحیه گردن استخوان ران، مفصل ران و ستون فقرات کمری ارزیابی شد.

نتایج نشان داد:

- ۱۵ درصد شرکت‌کنندگان دارای تراکم معدنی پایین استخوان در ناحیه ستون فقرات کمری بودند.

- ۳.۷۵ درصد نیز کاهش تراکم معدنی استخوان در ناحیه گردن استخوان ران داشتند.

این یافته‌ها ضرورت توجه به سلامت استخوان را حتی در افراد میانسال مبتلا به HIV نشان می‌دهد.

ارتباط عوامل هورمونی و متابولیکی با سلامت استخوان

بررسی نتایج آزمایشگاهی نشان داد سطح فسفات خون با تراکم معدنی استخوان در نواحی گردن ران، مفصل ران و ستون فقرات کمری ارتباط معکوس دارد؛ به این معنا که افزایش فسفات با کاهش تراکم استخوان همراه بوده است.

همچنین سطح هورمون پاراتیروئید (PTH) با تراکم استخوان در گردن ران و مفصل ران ارتباط معکوس نشان داد.

در مقابل، شاخص توده بدنی (BMI) با تراکم معدنی استخوان در تمامی نواحی بررسی‌شده ارتباط مثبت داشت.

در زنان شرکت‌کننده نیز سطح استرادیول با تراکم استخوان ستون فقرات کمری ارتباط مثبت نشان داد.

از سوی دیگر، نتایج تحلیل آماری نشان داد سطح بالاتر تستوسترون با احتمال کمتر کاهش تراکم معدنی استخوان در ناحیه کمری همراه است.

مدت ابتلا به HIV و طول درمان ارتباط معناداری با تراکم استخوان نداشت

یکی دیگر از یافته‌های این پژوهش آن بود که مدت ابتلا به HIV، طول دوره درمان ضدرتروویروسی، شمار سلول‌های CD4 و میزان بار ویروسی، ارتباط آماری معناداری با تراکم معدنی استخوان نشان ندادند.

این نتایج بیانگر آن است که تغییرات تراکم استخوان در افراد مبتلا به HIV ممکن است تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل هورمونی، متابولیکی و ویژگی‌های فردی قرار داشته باشد و نتوان آن را صرفاً به مدت بیماری یا درمان نسبت داد.

ضرورت توجه به غربالگری سلامت استخوان در مبتلایان به HIV

پژوهشگران در جمع‌بندی این مطالعه تأکید کردند که بررسی سلامت استخوان باید به‌عنوان یکی از جنبه‌های مهم مراقبت از افراد مبتلا به HIV مورد توجه قرار گیرد.

به اعتقاد آنان، ارزیابی تراکم معدنی استخوان در بیماران واجد شرایط می‌تواند به شناسایی زودهنگام افراد در معرض خطر کاهش تراکم استخوان و پیشگیری از عوارض احتمالی کمک کند.

با این حال، به دلیل ماهیت مقطعی پژوهش و تعداد محدود شرکت‌کنندگان، نتایج آن به‌تنهایی رابطه علت‌ومعلولی میان عوامل بررسی‌شده و کاهش تراکم استخوان را اثبات نمی‌کند و برای تعیین راهبردهای غربالگری، مطالعات گسترده‌تری مورد نیاز است.

روز جهانی پوکی استخوان، فرصتی برای توجه به سلامت استخوان در گروه‌های مختلف جامعه، از جمله افراد مبتلا به بیماری‌های مزمن است؛ گروه‌هایی که ممکن است عوامل خطر کاهش تراکم استخوان در آنان کمتر مورد توجه قرار گیرد.

منبع علمی:* پژوهش «Evaluation of bone mineral density and its influencing factors in patients infected with HIV under antiretroviral therapy»